خطبه
دلدارى به تهیدستان و تأدیب ثروتمندان
خطبه شماره 23
1
خطبه 23 : دلدارى به تهيدستان و تأديب ثروتمندان
None
2
و من خطبة له (عليه السلام) و تشتمل على تهذيب الفقراء بالزهد و تأديب الأغنياء بالشفقة
از خطبههاى آن حضرت است در دلدارى به تهیدستان و تأدیب ثروتمندان
3
تهذيب الفقراء
دلدارى به تهیدستان
4
أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْأَمْرَ يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ كَقَطَرَاتِ الْمَطَرِ إِلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا قُسِمَ لَهَا مِنْ زِيَادَةٍ أَوْ نُقْصَانٍ
پس از ستایش پروردگار، بدانید که تقدیرهاى الهى چون قطرات باران از آسمان به سوى انسانها فرود مى آید، و بهره هر کسى، کم یا زیاد به او مى رسد
5
فَإِنْ رَأَى أَحَدُكُمْ لِأَخِيهِ غَفِيرَةً فِي أَهْلٍ أَوْ مَالٍ أَوْ نَفْسٍ فَلَا تَكُونَنَّ لَهُ فِتْنَةً
پس اگر یکى از شما براى برادر خود، برترى در مال و همسر و نیروى بدنى مشاهده کند، مبادا فریب خورد و حسادت کند،
6
فَإِنَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ مَا لَمْ يَغْشَ دَنَاءَةً تَظْهَرُ فَيَخْشَعُ لَهَا إِذَا ذُكِرَتْ
زیرا مسلمان (تا زمانى که دست به عمل پستى نزده که از آشکار شدنش شرمنده باشد
7
وَ يُغْرَى بِهَا لِئَامُ النَّاسِ
و مورد سرزنش مردم پست قرار گیرد)
8
كَانَ كَالْفَالِجِ الْيَاسِرِ
به مسابقه دهنده اى مى ماند
9
الَّذِي يَنْتَظِرُ أَوَّلَ فَوْزَةٍ مِنْ قِدَاحِهِ
که دوست دارد در همان آغاز مسابقه پیروز گردد
10
تُوجِبُ لَهُ الْمَغْنَمَ
تا سودى به دست آورد
11
وَ يُرْفَعُ بِهَا عَنْهُ الْمَغْرَمُ
و ضررى متوجّه او نگردد.
12
وَ كَذَلِكَ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ الْبَرِيءُ مِنَ الْخِيَانَةِ
هم چنین مسلمانى که از خیانت پاک است
13
يَنْتَظِرُ مِنَ اللَّهِ إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ
انتظار دارد و یکى از دو خوبى نصیب او گردد:
14
إِمَّا دَاعِيَ اللَّهِ فَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لَهُ
یا دعوت حق را لبیک گفته عمر او پایان پذیرد «که آنچه در نزد خداست براى او بهتر است»،
15
وَ إِمَّا رِزْقَ اللَّهِ فَإِذَا هُوَ ذُو أَهْلٍ وَ مَالٍ وَ مَعَهُ دِينُهُ وَ حَسَبُهُ
و یا خداوند روزى فراوان به او دهد و صاحب همسر و فرزند و ثروت گردد، و هم چنان دین و شخصیّت خود را نگاه دارد.
16
وَ إِنَّ الْمَالَ وَ الْبَنِينَ حَرْثُ الدُّنْيَا
همانا ثروت و فرزندان، محصول دنیا و فانى شدنى،
17
وَ الْعَمَلَ الصَّالِحَ حَرْثُ الْآخِرَةِ
و عمل صالح زراعت آخرت است،
18
وَ قَدْ يَجْمَعُهُمَا اللَّهُ تَعَالَى لِأَقْوَامٍ
گر چه گاهى خداوند، هر دوى آن را به ملّت هایى خواهد بخشید.
19
فَاحْذَرُوا مِنَ اللَّهِ مَا حَذَّرَكُمْ مِنْ نَفْسِهِ
از خدا در آن چه اعلام خطر کرده است بر حذر باشید
20
وَ اخْشَوْهُ خَشْيَةً لَيْسَتْ بِتَعْذِيرٍ
از خدا آنگونه بترسید که نیازى به عذر خواهى نداشته باشید
21
وَ اعْمَلُوا فِي غَيْرِ رِيَاءٍ وَ لَا سُمْعَةٍ
عمل نیک انجام دهید بدون آن که به ریا و خود نمایى مبتلا شوید،
22
فَإِنَّهُ مَنْ يَعْمَلْ لِغَيْرِ اللَّهِ يَكِلْهُ اللَّهُ لِمَنْ عَمِلَ لَهُ
زیرا هر کس، کارى براى غیر خدا انجام دهد، خدا او را به همان غیر واگذارد.
23
نَسْأَلُ اللَّهَ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَ مُعَايَشَةَ السُّعَدَاءِ وَ مُرَافَقَةَ الْأَنْبِيَاءِ
از خدا، درجات شهیدان، و زندگى سعادتمندان، و هم نشینى با پیامبران را درخواست مى کنیم.
24
تأديب الأغنياء
تأدیب ثروتمندان
25
أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَا يَسْتَغْنِي الرَّجُلُ وَ إِنْ كَانَ ذَا مَالٍ عَنْ عِتْرَتِهِ وَ دِفَاعِهِمْ عَنْهُ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَلْسِنَتِهِمْ
اى مردم، انسان هر مقدار که ثروتمند باشد، باز از خویشاوندان خود بى نیاز نیست که از او با زبان و دست دفاع کنند.
26
وَ هُمْ أَعْظَمُ النَّاسِ حَيْطَةً مِنْ وَرَائِهِ
خویشاوندان انسان، بزرگ ترین گروهى هستند که از او حمایت مى کنند
27
وَ أَلَمُّهُمْ لِشَعَثِهِ
و اضطراب و ناراحتى او را مى زدایند،
28
وَ أَعْطَفُهُمْ عَلَيْهِ عِنْدَ نَازِلَةٍ إِذَا نَزَلَتْ بِهِ
و در هنگام مصیبت ها نسبت به او، پر عاطفه ترین مردم مى باشند.
29
وَ لِسَانُ الصِّدْقِ يَجْعَلُهُ اللَّهُ لِلْمَرْءِ فِي النَّاسِ خَيْرٌ لَهُ مِنَ الْمَالِ يَرِثُهُ غَيْرُهُ
نام نیکى که خدا از شخصى در میان مردم رواج دهد بهتر از میراثى است که دیگرى بردارد.
30
و منها : أَلَا لَا يَعْدِلَنَّ أَحَدُكُمْ عَنِ الْقَرَابَةِ يَرَى بِهَا الْخَصَاصَةَ
(قسمت دیگرى از همین خطبه) آگاه باشید، مبادا از بستگان تهیدست خود رو برگردانید،
31
أَنْ يَسُدَّهَا بِالَّذِي لَا يَزِيدُهُ إِنْ أَمْسَكَهُ وَ لَا يَنْقُصُهُ إِنْ أَهْلَكَهُ
و از آنان چیزى را دریغ دارید، که نگاه داشتن مال دنیا، زیادى نیاورد و از بین رفتنش کمبودى ایجاد نکند.
32
وَ مَنْ يَقْبِضْ يَدَهُ عَنْ عَشِيرَتِهِ
آن کس که دست دهنده خود را از بستگانش باز دارد،
33
فَإِنَّمَا تُقْبَضُ مِنْهُ عَنْهُمْ يَدٌ وَاحِدَةٌ وَ تُقْبَضُ مِنْهُمْ عَنْهُ أَيْدٍ كَثِيرَةٌ
تنها یک دست را از آنها گرفته امّا دست هاى فراوانى را از خویش دور کرده است،
34
وَ مَنْ تَلِنْ حَاشِيَتُهُ يَسْتَدِمْ مِنْ قَوْمِهِ الْمَوَدَّةَ
و کسى که پر و بال محبّت را بگستراند، دوستى خویشاوندانش تداوم خواهد داشت.
35
قال السيد الشريف أقول الغفيرة هاهنا الزيادة و الكثرة من قولهم للجمع الكثير الجم الغفير و الجماء الغفير
مى گویم: (غفیره، در اینجا به معناى فراوانى اموال است، چنانکه جمعیّت فراوان را نیز «الجم الغفیر» مى گویند،
36
و يروى عفوة من أهل أو مال و العفوة الخيار من الشيء
و نقل شد که بجاى «الغفیره»، «عفوة من اهل او مال»، به کار مى بردند، و «عفوة» به معناى نمونه خوب از میان یک جنس است،
37
يقال أكلت عفوة الطعام أي خياره.
چنان که گفته مى شود، «اکلت عفوة الطعام» یعنى قسمت هاى خوب غذا را خوردم.
38
و ما أحسن المعنى الذي أراده (عليه السلام) بقوله و من يقبض يده عن عشيرته. إلى تمام الكلام
و چه زیباست معنایى که امام علیه السّلام از جمله «و من یقبض یده عن عشیرته» تا آخر کلام اراده فرمود،
39
فإن الممسك خيره عن عشيرته إنما يمسك نفع يد واحدة
زیرا کسى که خیر و نیکى هاى خود را از خویشاوندان خود قطع کند، تنها سود یک تن را از آنها باز داشته،
40
فإذا احتاج إلى نصرتهم و اضطر إلى مرافدتهم قعدوا عن نصره
امّا به هنگام احتیاج شدید، یارى تمام آنها را از خود دور کرده
41
و تثاقلوا عن صوته
که آنها به نداى او پاسخ نمى گویند
42
فمنع ترافد الأيدي الكثيرة
در این صورت خود را از سود فراوان خویشاوندان محروم ساخته
43
و تناهض الأقدام الجمة
و گروهى را از یارى خود باز داشته است) .